Zaburzenia mowy u dzieci w wieku przedszkolnym

 

Sposób mówienia ma bardzo duży wpływ na życie dziecka- wady obniżają poczucie własnej wartości, ograniczają kontakty, w szkole utrudniają naukę pisania i czytania. Należy zatem uważnie wsłuchać się w to, jak dziecko mówi i w razie wątpliwości zwrócić się o pomoc do logopedy, ponieważ wcześniej rozpoznane można zlikwidować odpowiednimi ćwiczeniami. 

 

Nie ma jednoznacznej definicji zaburzeń mowy. Powszechnie przyjęte jest określać tym terminem wszystkie odrębności mowy, które w jakimś stopniu utrudniają rozumienie mowy lub wykonywanie mowy. Wada jest terminem węższym , stosowanym do określania wadliwych realizacji głosek, odbiegających od ustalonej normy. Do najczęściej spotykanych wad mowy i wymowy zaliczamy:

 

1. Opóźnienie rozwoju mowy

Proste-kiedy dziecko będące w normie

intelektualnej prawidłowo rozwijające się fizycznie i psychicznie, mające 3-4 i więcej lat rozumie mowę, spełnia polecenia słowne a nie mówi. U takiego dziecka rozumienie jest w normie, opóźniona jest jedynie mowa czynna, czyli mówienie.

- Złożone-kiedy zaburzone jest nadawanie mowy oraz odbiór-tzn. rozumienie. Opóźnienie złożone może występować na tle ogólnego niedorozwoju, uszkodzeń centralnego układu nerwowego, zaniedbań środowiskowych itd.

 

2. Dyslalia

Jest to zaburzenie artykulacji polegające na niemożności prawidłowego wymawiania jednego bądź kilku dźwięków. Dyslalia występuje w formie zniekształcenia głosek bądź takiego ich zastępowania,ze w rezultacie brzmienie ich jest niezgodne ze społeczną normą wymawianiową.

W obrębie dyslalii spotykamy się z różnymi wadami:

- Sygmatyzm (seplenienie) - polegające na nieprawidłowej artykulacji głosek szeregu syczącego[ S,Z,C,DZ] szeregu syczacego[ S,Z,C,DZ], ciszącego[ś,ź,ć,dź] oraz szumiącego [sz,ż,cz,dż]. Sygmatyzm jest najczęściej spotykanym zaburzeniem artykulacji u dzieci.

Sygmatyzm może przybierać różne formy, tj. mogisygmatyzmu-opuszczanie głoski-głosek, parasygmatyzmu-zamienianie jednych głosek innymi-łatwiejszymi dla dziecka, np. zamiast  [sz,ż,cz,dż] dziecko mówi[ S,Z,C,DZ] oraz sygmatyzmu właściwego, polegającego na deformowaniu głosek.Do najczęstszych deformacji należy wymowa międzyzębowa i boczna.

- Rotacyzm (reranie) - polegające na nieprawidłowej artykulacji głoski [r].Rotacyzm podobnie jak seplenienie może przybierać różne formy: mogirotacyzmu-brak realizacji głoski, pararotacyzmu-zastępowanie głoski[r] inną, rotacyzmu właściwego-tj. deformowania głoski

- Lambdacyzm - to nieprawidłowa realizacja głoski[l]

- Kappacyzm - nieprawidłowa realizacja głoski[k]

- Gammacyzm - nieprawidłowa realizacja głoski[g]

- Betacyzm - nieprawidłowa realizacja głoski[b]

- Mowa bezdźwięczna - polega na braku realizacji głosek dźwięcznych i zastępowaniu ich odpowiednikami bezdźwięcznymi. Wymowa bezdźwięczna dotyczy głosek będących w opozycji dźwięczna-bezdźwięczna, min.[ b-p, g-k, w-f, z-s, ż-sz, ź-ś, dź-ć, dż-cz, dz-c]. Wymowie bezdźwięcznej zwykle towarzyszy cichy, monotonny głos. Wada ta ma wyraźne odzwierciedlenie w czytaniu i pisaniu.

 

3. Nosowanie - to zaburzenie artykulacji i zaburzenie barwy głosu- to inaczej wymawianie z nieprawidłowym poszumem nosowym.

 

4. Jąkanie - pojawiające się głownie w okresie przedszkolnym. Występuje w postaci niepłynnego mówienia. Rozumienie mowy rozwija się szybciej niż umiejętność wysławiania się. Reagując emocjonalnie dziecko ma trudności w zwerbalizowaniu swoich myśli. Powstaje dysproporcja między tym co dziecko chciałoby a co może powiedzieć. Jest ono źródłem napięć, które przy braku zrozumienia trudności i życzliwej pomocy pogłębiają się i towarzyszą każdej wypowiedzi dziecka. Jąkanie polega na zaburzeniu koordynacji pracy narządów; oddechowego, fonacyjnego i artykulacyjnego, na patologicznie wzmożonym napięciu , co doprowadza do zablokowania głosu. zaburza się rytm i tempo mowy. Świadomość defektu i nadmierna samokontrola powoduje nasilanie objawów i lęk przed mówieniem. Niektórzy specjaliści jąkanie nazywają nerwicą mowy i wskazują na nerwicorodną rolę stresów czyli stanów napięć nerwowych. Jednak silny nawet uraz spowoduje jąkanie tylko wtedy, gdy trafi na niepełnowartościowy , słaby system nerwowy, niska sprawność motoryczną i chwiejny układ wegetatywny. Wśród specjalistów uważa się dość powszechnie, że jąkania uczy dziecko otoczenie.

Do najczęstszych przyczyn wad wymowy zalicza się m.in.:

- nieprawidłowa budowę narządów artykulacyjnych, głownie języka,

- wady zgryzu( np. otwarty),

- anomalie zębowe(trwałe, bądź przejściowe w okresie wymiany uzębienia),

- niską sprawność narządów artykulacyjnych , zwłaszcza języka, którego mięśnie mogą być zbyt słabo lub zbyt mocno napięte,

- brak pionizacji języka, niedostateczne różnicowanie dźwięków mowy

- zaburzenia słuchu fonemowego, nieprawidłowe funkcjonowanie narządu słuchu, częste choroby dróg oddechowych, a zwłaszcza niedrożność nosa,

- czynniki środowiskowe- naśladowanie nieprawidłowych wzorców, wadliwych artykulacji, brak stymulacji rozwoju mowy.

 

 

Opracowanie; Magdalena Grajnert-Łukawska